شعر، بنیاد فرهنگ ایران
گفتگوی سیمافکر با محمد مهدی سیار
شعر فارسی بعد از نیما دیگر به گذشتۀ خویش بازنگشت .نوآوری مهیب نیما ،فرم زبانی و ادبی شعر هزارسالۀ فارسی را آشفت .نیما یوشیج در توضیح اینکه زبان و ادبیات فارسی چه نیازی به فرم جدیدی دارد میگوید زبان فارسی خسته از صورتهای خیالین کهن ،در جستجوی صورتی جدید است .این صورتهای جدید که نیما از آن صحبت میکند پس از انقالب مشروطه ممکن شد .اگر مشروطه و مبارزاتش نبود کدام نیما ،اخوان ،سهراب یا فروغ سر بر میآوردند؟ هم عصران و پیروان نیما با جریانهای بعدی شعر فارسی در زبانآوری و زبانورزی ،یکدیگر را آزمودند و هرکدام در بلند و پست صد سال اخیر خویش ،آثار درخشانی آفریدند .اما از این همه تنها اندکی از شاعران توانستند هر دو فرم شعری را با خود حمل کنند .شاملو هیچ وقت غزل خوبی نساخت همانطور که حسین منزوی یا شهریار ،شعر سپید یا نیمایی درخشانی نسرودند.
این تنندادن به شکل جدید ادبیات از ناتوانی یا مخالفت شدید نبود .سرودن شعر نیمایی یا آزاد، زندگی خویش را میطلبید .آنکه از دوران کودکی خویش با سنتهای شعر فارسی مأنوس بود نمیتوانست یکباره و بیمقدمه شعری با فرمی دگرگون بسازد .نیما که روزگار جدیدی برای شعر فارسی ساخت در جهان و تجربۀ متفاوتی هم زندگی میکرد .با این همه اما صورتهای خیالی تصاویری که شاعران کهن و معاصر فارسی را به یکدیگر پیوند میداد وجود داشت .وفاداری شاعران نیمایی به تصاویر کلاسیک زبان فارسی عامل اصلی این گردهمایی بود .شاملو آمد و با خویش شعر سپید را آورد .شاعرانی که تا پیش از او توان بریدن از سنت و بزرگترین نماد شعر کالسیک فارسی که وزن باشد را نداشتند حاال آزادانه شعر سپید فارسی میگفتند .با ورود شاملو ،هوشنگ ایرانی و شاعرانی که به سردمداری شعر سپید یا شعر موج نو شهرت یافتند؛ این خوشنشینی تمام شد.اما زبان فارسی در گرو تصاویر سیاسی اجتماعی 28مرداد 32مانده بود و نمیتوانست تصویر جدید ببیند.
اما نسل جدید شاعران بعد از انقلاب ،اولین شاعرانی هم بودند که هر دو فرم را پیش کشیدند. سلمان هراتی ،قیصر امینپور و سیدحسن حسینی در هر دو شکل شعر زبان فارسی ،آثار درخشانی دارند .این زبردستی و توانایی در زبان و فرم هنری تنها با تمرین شعر یا ذوق سلیم ممکن نیست بلکه زیست متفاوت و زندگی دیگری میطلبد .نسل نوی شاعرانی که باانقلاب اسلامی شناخته شدند زندگی دیگری داشتند .عمر مثلث بینظیر سلمان و قیصر و سید حسن چندان نپایید اما بیدرنگ در بنیاد شعر معاصر دست نیافتنی هستند. آغاز نهصت اسلامی تا پایان دفاع مقدس ،بستگی خیال را باز کرد .قصیدههای طاهره صفارزاده،رباعیهای سیدحسن حسینی ،غزلهای قیصر ،نیماییهای موسوی گرمارودی و سپیدهای سلمان هراتی جلوههای گوناگون خطبۀ پانزدهم خرداد امام خمینی و انقلاب اوست .پس از جنگ ،دست شاعر و نویسنده پر بود از صورتهای خیالی انسانیْ که در طول حدود بیست سال مبارزه به دست
آمده بود .گویا تمام فرمهای شعر فارسی با انقالب به یکدیگر میرسند و میتوانند یکدیگر را در شاعران انقلاب ملاقات کنند.
حالا و پس از جنگ ما با رژیم صهیونیستی فرصتی است تا دربارۀ شعر فارسی بعد از انقلاب و امکانی که در زبان شعر ما پدید آمده است گفتگو کنیم .رویارویی ما با رژیم صهیونیستی از هفتم اکتبر تا امروز تداوم داشته اما شعر فارسی جز معدودی پیش نیامده است .این گفتگو تلاشی است برای درک شعر انقالب و امکانات تازهای که پیش روی آن قرار دارد.
تعداد بازدید : 396